Y Sbridion Iau/ Canllaw Addysgol

 

Canllaw yw hwn sy’n cynnig ffyrdd y gall cysyniad Y SBRIDION IAU gael ei addasu gan ddarparwyr addysg ar gyfer cyd-destunau penodol eu rhaglenni.

Mae’n gwahodd hyfforddwyr cyrsiau i mewn ac allan o amgylchedd yr ystafell ddosbarth i adnabod yr adrannau o’r canllaw hwn sy’n ymwneud yn fwyaf agos at y cyrsiau y maent yn eu haddysgu.

Mae’r adnoddau yn darparu dysgwyr gyda phrofiadau a gynlluniwyd i:

  • wella eu gwybodaeth, sgiliau ac agweddau
  • gynyddu eu hyfedredd iaith ar gyfer astudio, hamdden a chyfoethogi personol
  • gyfrannu i addysg hirdymor, fel i wella eu datblygiad personol a deallusol

Mae’r cysyniad, fydd yn dal i ddatblygu, yn galluogi cysylltiadau cadarnhaol rhwng y cartref, ysgolion a llyfrgelloedd trwy gyfrwng adnoddau aml-lwyfan a rhyngweithio cymdeithasol.

 

Cysyniad Y Sbridion Iau

 

Tyfodd y cysyniad o gyfres o storïau dwyieithog: Saesneg/ Cymraeg i blant 7+oed, sydd mewn fformat doniol a thelynegol. Mae MAP o’r lleoliad wedi bod yn rhan annatod o’r prosiect o’r cychwyn ac mae’r deunydd wedi’i dreialu’n llwyddiannus mewn ysgolion cyfrwng Saesneg yng Nghymru a thu hwnt. Mae adnoddau ystafell ddosbarth yn cael eu cynllunio i gynorthwyo addysg aml-lwyfan, trawsgwricwlaidd.

Mae’r cysyniad iau’n arwain yn ddi-dor i gysyniad dilynol Y SBRIDION, sydd wedi’i gynllunio ar gyfer disgyblion 8-11 oed.

Cyflwynir y Sbridion Iau mewn fformat cartŵn, tra bod darluniau’r Sbridion yn aeddfetach a mwy traddodiadol.

Mae’r cysyniadau yn gweithredu yn annibynnol neu yn ddilyniannol.

Mae’r cysyniad yn ymrwymedig i hyrwyddo sgiliau llythrennedd a rhifedd ac i gynorthwyo disgyblion i fod yn fwy creadigol, gyda gallu i ddatblygu atebion arloesol i broblemau. Bydd yn galluogi disgyblion i wella galluoedd dadansoddol a beirniadol yn ogystal â’r gallu i gyfosod syniadau ac addasu i sefyllfaoedd newydd.

Bydd yn galluogi disgyblion ag ystod o sgiliau a phriodoleddau i’w helpu i lwyddo mewn ystod eang o dasgau a chyfrifoldebau ac i gyfrannu at y gymdeithas y maent yn byw ynddi.

Mae’r adnoddau presennol yn cynnwys cyfres o aps Y Sbridion ynghyd â fersiynau llyfrau print o Lyfr Un o gyfres Y Sbridion sef Miri Yn Y Ffair/ The Funny Fair, a argraffwyd gan John Catt Educational Ltd./ iaith gyntaf ac ail iaith. Cafodd yr aps eu creu drwy ddiolch i gefnogaeth sector Diwydiannau Creadigol, Llywodraeth Cymru.

Gweler llwyddiant ysgubol gwaith peilot sy’n gysylltiedig â’r Sbridion/ The Flitlits yn y fideo yma a ffilmiwyd yn ysgol cyfrwng Saesneg Palmerston, Y Bari. Mae fideos pellach, sy’n gysylltiedig â chysyniad y Sbridion Iau/ Flitlits Junior, i’w gweld ar gais.

Mae storïau dwyieithog Y Sbridion Iau ac anturiaethau’r Sbridion ar gael ar lafar ar gryno ddisgiau ar gyfer dysgwyr ifanc dall neu rhannol ddall yn rhad ac am ddim gan Lyfrau Llafar Cymru/ Talking Books Wales.

Mae adnoddau i ddod yn cynnwys:

  • Llyfrau print/ Y Sbridion Iau
  • E-lyfrau/ Y Sbridion Iau
  • Gemau mathemateg/ cardiau a digidol
  • Llyfrau print pellach o gyfres Y Sbridion
  • E-lyfrau/ Y Sbridion
  • Adnoddau ystafell ddosbarth
  • Fframwaith ar gyfer gêm fideo addysgol/adloniant gan brifysgol Gymreig yn dilyn llwyddiant cysyniadau y Sbridion a’r Sbridion Iau mewn cystadleuaeth rhyngwladol. Cafodd y gystadleuaeth ei gosod gan Ffair Lyfrau Frankfurt, i’w cyflwyno yn Gamescom, Cologne 2016.

 

Athroniaeth ac Ymagwedd

 

Mae’r cysyniad yn cefnogi cwricwla presennol drwy sicrhau bod adnoddau aml-lwyfan a thrawsgwricwlaidd ar gael.

Gall y deunydd gael ei addasu yn ôl yr angen mewn cyrsiau sy’n benodol, neu ei drwytho i mewn i gyrsiau eraill yn y cwricwlwm. Mae’n darparu cyfleoedd i gysylltu i gydrannau o sgiliau generig, megis:

  • Cydweithio
  • Ymgysylltu / Dysgu trwy fwynhad, trochi a hiwmor
  • Cyfathrebu, sgwrs, trafodaeth a dadl
  • Gwybyddiaeth
  • Meddwl yn feirniadol
  • Gwerthuso teimladau, diddordebau a syniadau
  • Chwilfrydedd
  • Datrys problemau
  • Dewisiadau hunan-barch, hyder, hunanarlwyo a gwneud dewisiadau
  • Perthnasoedd
  • Cyfrifoldeb a pharch
  • Gwerthoedd personol a chymdeithasol
  • Agwedd
  • Credoau
  • Dinasyddiaeth
  • Arweinyddiaeth
  • Sgiliau astudio a chreadigrwydd
  • Cyflwyniad
  • Rhifedd
  • Technoleg gwybodaeth
  • Cerddoriaeth a dawn gerddorol
  • Celf a dylunio
  • Dehongliad dramatig a chyflwyniad
  • Ymarfer corff a lles corfforol

 

Gwerthoedd ac Agweddau

 

Mae’r gwerthoedd rydyn ni’n eu datblygu yn selio ein hymddygiad a phenderfyniadau a gall y rhain fod yn gadarnhaol ac yn negyddol o ran eu heffaith.

Gall agweddau, drwy fod yn warediadau personol, effeithio ar ymddygiad yn gadarnhaol neu’n negyddol.

Mae cysyniad y Sbridion Iau yn helpu i ddatblygu gwerthoedd ac agweddau cadarnhaol, megis:

  • Gonestrwydd
  • Hunan-barch
  • Dyfalbarhad
  • Cydraddoldeb
  • Cyd-ddibyniaeth
  • Goddefgarwch
  • Meddwl agored
  • Cydweithrediad

Mae’r rhain, ynghyd ag agweddau cadarnhaol tuag at ddysgu iaith, yn rhan annatod o’r cysyniad, y map a’r storïau.

 

Y Map a’r Lleoliad

 

 

Mae’r GORNEL GUDD yn dir rhyfeddol a aeth ar goll mewn amser.

Mae’r map a’r tir yn sefydlu ardal byd bach sy’n galluogi plant i ryngweithio ag ef yn annibynnol ac mewn grwpiau. Mae’n dir sy’n eu gwahodd i ddarganfod, ymweld ac archwilio.

Pedair seren: SOL-FFA, GLOYW, CHWIM a LLON sy’n llywodraethu ethos y cysyniad. Maent yn dylanwadu ar gerddoroldeb y cymeriadau a’r iaith, gweithredu, bywiogrwydd a hwyl.

Mae pob PLOT a’i DIRNOD/AU yn cysylltu at adran briodol o’r cwricwlwm drwy ddulliau doniol a difyr. Maent yn ysgogi dychymyg plant i greu anturiaethau eu hunain.
 
 

Sgiliau Gwybyddol, Ffisegol a Chymdeithasol

 

Cefnogir sgiliau gwybyddol:

  • Sylw
  • Cof
  • Rhesymeg a rhesymu
  • Clywedol, gweledol a chyflymder prosesu 

Cefnogir sgiliau rhyngbersonol:

  • Perthnasoedd
  • Sgwrs
  • Trafodaeth
  • Dadl
  • Gwerthuso teimladau, diddordebau a syniadau.

Bydd dychmygu cymeriadau a phlotiau newydd, er enghraifft, yn ennyn creadigrwydd, gwaith celf, meddwl yn rhesymegol a chwarae-weithredol.

Gall blaen-seddu ( stôl  goch) a chorneli chwarae rôl gael eu seilio ar leoedd i’w gweld ar y map. Bydd masgiau, propiau a phypedau yn galluogi plant i ailadrodd ac i actio storïau. Gallant ddychmygu sefyllfaoedd gwahanol i newid terfyniadau.

Yn seiliedig ar ddealltwriaeth a gwybodaeth y plant am y cymeriadau, gallant osod y cymeriadau mewn gwahanol sefyllfaoedd ac egluro sut y maent yn teimlo y byddai’r cymeriadau yn ymateb.

Mae DARLUNIAU o’r cymeriadau, wedi’u amgylchynu gan ansoddeiriau sy’n eu disgrifio, yn hynod effeithiol.

Mae’r darluniau yn addas ar gyfer y datblygiad o ysgrifennu disgrifiadol a chwarae-rôl rhydd. Mae hyn yn hynod bwrpasol wrth fod yn gysylltiedig â chardiau a chorneli chwarae rôl. Byddai prop syml ar gyfer pob cymeriad, megis het neu glogyn, yn ddigon er mwyn galluogi plant i drosglwyddo beth maent yn ei wybod am gymeriad i mewn i sefyllfa chwarae rôl.

Mae rôlau oedolion o ran ymateb a hwyluso cwestiynu o ansawdd da yn hanfodol.

Mae cymorth llinyn gwybodaeth yn cynnwys, er enghraifft, casglu gwybodaeth drwy weithgareddau, megis:

  • Archebu
  • Disgrifio
  • Diffinio
  • Dosbarthu
  • Cymharu
  • Egluro
  • Cyfiawnhau
  • Rhagfynegi
  • Tybio
  • Gwerthuso
  • Dod i gasgliad

 

Iaith

Mae’r cysyniad yn cydnabod y pwysigrwydd o feithrin cysylltiadau rhwng iaith a phynciau eraill drwy gydweithio ar draws y cwricwlwm. Mae’n galluogi disgyblion i wneud cysylltiadau rhwng syniadau a chysyniadau fel y bydd eu cymhelliant yn gwella a’u dysgu’n cryfhau.

Mae’r iaith yn anelu at helpu dysgwyr i gyflawni cydbwysedd rhwng ehangder a dyfnder o ddysgu iaith. Ei nod yw hwyluso mynegiant ac i roi pwyslais cyfartal i ddysgu iaith a defnydd iaith.

 

Gwrando, Siarad a Darllen

Mae’r cysyniad yn cefnogi addysgeg ganolog i ddysgwyr, megis:

  • Meddwl a chyfathrebu
  • Cymhwyso, datblygu a chaffael gwybodaeth
  • Ymateb, ac ychwanegu mynegiant o brofiadau o fewn y cyd-destunau hyn
  • Datblygu, cymhwyso a dealltwriaeth o sut mae iaith yn cael ei drefnu, ei ddefnyddio a’i ddysgu
  • Cymryd rhan mewn cyflwyniadau
  • Nodi, dehongli a thrafod themâu
  • Cymryd rhan mewn cyflwyniadau dramatig a myfyrio ar y ffordd y mae’r awdur yn defnyddio iaith i
  • greu effeithiau
  • Rhoi mynegiant i syniadau dychmygus drwy ddulliau llafar, ysgrifenedig a pherfformiadol
  • Defnyddio a dealltwriaeth o ystumiau
  • Creu cerddi a geiriau
  • Creu penodau byr dramatig

 

Cyn Ddarllen

Yn cynnwys:

  • Archwiliad o strwythurau testun, ysgogi gwybodaeth flaenorol, adeiladu sgema
  • gwneud rhagfynegiadau
  • Trafodaeth ar y prolog i’r straeon
  • Trafodaeth am yr awdur a beth yw ei phwrpas yn ysgrifennu’r testun

Darllen

Yn cynnwys:

  • Defnyddio’r map er mwyn galluogi olrhain pwrpas, symudiadau a chyrchfannau
  • Trafodaeth am rôl y lleoliad yn nigwyddiadau y storïau
  • Trafodaeth am ‘Yr hyn y mae’r awdur yn ei olygu wrth …’
  • Crynhoi elfennau allweddol y digwyddiadau, cymeriadau a’r storïau

Gall dadansoddiad gramadegol megis strwythur brawddegu gael ei hymgorffori i mewn i iaith ffurfiol ac ymarferion gramadeg.

Mae’r eirfa yn annog ymgysylltu, datblygu, arloesedd a mynegiant o fewn y ddealltwriaeth o fathau o destun.

 

Ysgrifennu, Geirfa a Gramadeg

Mae strwythurau gramadegol sylfaenol yn cael eu hategu gan enghreifftiau o:

  • gadens a chyseinedd
  • ansoddeiriau mynegiannol, adferfau a berfau
  • gyflythreniad ac onomatopeia
  • drosiadau a chyffelybiaethau
  • gyfuniadau o eiriau anarferol
  • rhythm a rhigwm
  • rhigymau rhannol neu agos
  • batrymau a geiriau ailadroddol, yn enwedig mewn cysylltiad â deuoliaeth y cymeriad Dau ap Dau, o ran lleferydd a dewisiadau.

 

Cerddoriaeth

Mae’r Seren Sol-Ffa gerddorol yn llywodraethu yr iaith, y cymeriadau, natur a Chwm Awel, yn enwedig.

Mae’r cyfansoddiad Y Ddawns Sbri yn annog plant i ganu, actio, dawnsio a chadw’n heini. Mae’n cynnig cyfleoedd iddynt i fod yn greadigol ac yn llawn mynegiant. Mae hefyd yn rhoi cyfle iddynt ymlacio ar ôl cyfnodau hir o ganolbwyntio.

 

Gweithgareddau Ymestyn

Mae’r cysyniad yn cynnig cyfleoedd ar gyfer datblygu rhaglenni estyniad yn seiliedig ar anghenion arbennig a diddordebau eich cynulleidfa darged a phwrpas yr addysg. Mae hyn yn berthnasol ar draws y cwricwlwm ac i ddisgyblion mwy galluog a thalentog, gan gynnwys, er enghraifft:

  • Ysgrifennu sgriptiau
  • Dylunio cymeriad
  • Dweud stori
  • Datblygu stori

 

Sgiliau Rhifedd

Mae’r rhain yn cael eu cynllunio i ysgogi a herio meddyliau ifanc ac i ddatblygu a gwella sgiliau rhifol.

 

Adnoddau Ychwanegol (i ddod)

Gall yr adnoddau sy’n cael eu hawgrymu cael eu gweld fel dewislen lle gall hyfforddwyr ddewis y rhai sy’n cyd-fynd a’u cyrsiau ac arddull addysgu. Maent yn gyffredinol eu natur a gellir eu defnyddio yn unol â hynny.

Mae y rhain yn cynnwys:

  • MAP o’r Gornel Gudd mewn gwahanol feintiau
  • PRINTIAU A4 o’r cymeriadau
  • PRINTIAU A4 o’r cymeriadau gyda’u plotiau cartref a thirnodau cysylltiedyg
  • Bydd adnoddau ychwanegol yn cael eu nodi ar y www.ysbridioniau.co.uk wrth iddynt gael eu datblygu

 

Am yr Awdur

Ganwyd Eiry Rees Thomas i deulu creadigol sy’n cynnwys bardd, arlunwyr a chaligraffydd/cerflunydd.

Roedd pobl y gymuned lofaol lle treuliodd ei blynyddoedd ffurfiannol yn siarad Cymraeg yn bennaf, gyda Saesneg yn cael ei gyflwyno i gwricwlwm yr ysgol wrth i blant gyrraedd saith oed. Mae sain gerddorol yr iaith Gymraeg yn amlwg yn llais unigryw, telynegol yr awdur, yn driw i’w gwreiddiau Celtaidd.

Rhoddwyd mynegiant i’w chariad o ysgrifennu yn ddwyieithog ers yn ifanc wedi damwain ddifrifol. Daeth hyn i ben a’i gyrfa fel ymarferydd iechyd y cyhoedd, athrawes peripatetig a chyfieithydd meddygol.

Mae ei phrofiad ym maes datblygiad plant, a’r fraint o fod wedi gweithio gyda phlant a theuluoedd ag anghenion arbennig yn cyfrannu at ei gwaith fel awdur a chrêwr cysyniadau.

 

Diolchiadau

Staff a disgyblion Ysgol Gynradd, Palmerston, Y Barri, gan roi cydnabyddiaeth arbennig am gyfraniad amhrisiadwy athro/cyd-gysylltydd llythrennedd, Melody Jones.

Staff a disgyblion Ysgol Gynradd Llanedeyrn, Caerdydd gyda diolch arbennig i athrawon, Lisa Jopson a Ian James.

Gyda diolch i ddirprwy bennaeth, Elizabeth Robinson, a’r cydlynydd llythrennedd, Sian Scott Wilson/ Ysgol JESS, Dubai, ar gyfer eu hasesu ac arweiniad medrus.

Cyfansoddwr Y Ddawns Sbri: Ⓒ Darren Adams

Cynhyrchu Fideo: Hywel Jones

Dylunio Gwefan: Chas Shaw/ Cardiff Web Design

ⒸEiry Rees Thomas/ Cedwir Pob Hawl

Llwytho’r ffeil fel.pdf

 

No comments yet.

Leave a Reply